(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

महाभारत का अरयण्क पर्व – Mahabharat Aranyak Parv in Hindi


॥ श्रीः ॥
3.57. अध्यायः 057
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
द्यूते नलपराजयमुत्पश्यन्त्या दमयन्त्या चोदितेन सारथिना तत्पुत्रमिथुनस्य रथारोपणेन भीमनगरप्रापणम् ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

बृहदश्व उवाच। 3-57-0x(1926)(18015)
दमयन्ती ततो दृष्ट्वा पुण्यश्लोकं नराधिपम्।
उन्मत्तवदनुन्मत्ता देवने कृतचेतसम् ॥ 3-57-1(18016)
भयशोकसमाविष्टा राजन्भीमसुता ततः।
चिन्तयामास तत्कार्यं सुमहत्पार्थिवं प्रति ॥ 3-57-2(18017)
सा शङ्कमाना तत्पापं चिकीर्षन्ती च तत्प्रियम्।
नलं च हृतसर्वस्वमुपलभ्येदमब्रवीत् ॥ 3-57-3(18018)
बृहत्सेनामतियशां तां धात्रीं परिचारिकाम्।
हितां सर्वार्थकुशलामनुरक्तां सुभाषिताम् ॥ 3-57-4(18019)
बृहन्सेने व्रजामात्यानानाय्य नलंशासनात्।
आचक्ष्व यद्धृतं द्रव्यमवशिष्टं च यद्वसु ॥ 3-57-5(18020)
`इत्येवं सा समादिष्टा बृहत्सेना नरेश्वर।
उवाच देव्या वचनं मन्त्रिणां सा समीपत ॥' 3-57-6(18021)
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे विज्ञाय नलशासनम्।
अपि नो भागधेयं स्यादित्युक्त्वा पुनराव्रजन् ॥ 3-57-7(18022)
तास्तु सर्वाः प्रकृतयो द्वितीयं समुपस्थिताः।
न्यवेदयद्भीमसुता न च तत्प्रत्यनन्दत ॥ 3-57-8(18023)
वाक्यमप्रतिनन्दन्तं भर्तारमभिवीक्ष्य सा।
दमयन्ती पुनर्वेश्म व्रीडिता प्रविवेश ह ॥ 3-57-9(18024)
निशाम्य सततं चाक्षान्पुण्यश्लोकपराङ्युखान्।
नलं च हृतसर्वस्वं धात्रीं पुनरुवाच ह ॥ 3-57-10(18025)
बृहत्सेने पुनर्गच्छ वार्ष्णेयं नलशासनात्।
सूतमानय कल्याणि महत्कार्यमुपस्थितम् ॥ 3-57-11(18026)
बृहत्सेना तु सा श्रुत्वा दमयन्त्याः प्रभापितम्।
वार्ष्णेयमानयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ 3-57-12(18027)
वार्ष्णेयं तु ततो भैमी सान्त्वयच्छ्लक्ष्णया गिरा।
उवाच देशकालज्ञा प्राप्तकालमनिन्दिता ॥ 3-57-13(18028)
जानषे त्वं यथा राजा सम्यग्वृत्तः सदा त्वयि।
तस्य त्वं विपमस्थस्य साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ 3-57-14(18029)
यथायथा हि नृपतिः पुष्करेणैव जीयते।
तथातथाऽस्य वै द्यूते रागो भूयोऽभिवर्धते ॥ 3-57-15(18030)
यथा च पुष्करस्याक्षाः पतन्ति वशवर्तिनः।
तथा विपर्ययश्चापि नलस्याक्षेषु दृश्यते ॥ 3-57-16(18031)
सुहृत्स्वजनवाक्यानि यथाऽयं न शृणोति च।
ममापि च तथा वाक्यं नाभिनन्दति नैषध ॥ 3-57-17(18032)
यथा राज्ञः प्रदीप्तानां भाग्यानामद्य सारथे।
नूनं मन्ये न शेषोस्ति नैषधस्य महात्मनः ॥ 3-57-18(18033)
यत्तु मे वचनं राजा नाभिनन्दति मोहितः।
शरणं त्वां प्रपन्नाऽस्मि सारथे कुरु मद्वचः।
न हि मे शुध्ते भावो विनाशं प्रति सारथे ॥ 3-57-19(18034)
नलस्य दयितानश्वान्योजयित्वा मनोजवान्।
रथमारोप्य मिथुनं कुण्डिनं यातुर्महसि ॥ 3-57-20(18035)
मम ज्ञातिषु निक्षिप्य दारकौ स्यन्दनं तथा।
अश्वांश्चेमान्यथाकामं वस वाऽन्यत्र गच्छवा ॥ 3-57-21(18036)
दमयन्त्यास्तु तद्वाक्यं वार्ण्येयो नलसारथिः।
न्यवेदयदशेषेण नलामात्येषु मुख्यशः ॥ 3-57-22(18037)
तैः समेत्य विनिश्चित्य सोऽनुज्ञातो महीपते।
ययौ मिथुनमारोप्य विदर्भांस्तेन वाहिना ॥ 3-57-23(18038)
हयांस्तत्र विनिक्षिप्य सूतो रथवरं च तम्।
इन्द्रसेनां च तां कन्यामिन्द्रसेनं च बालकम् ॥ 3-57-24(18039)
आमन्त्र्य भीमं राजानमार्तः शोचन्नलं नृपम्।
क्व नु यास्यामि मनसा चिन्तयानो मुहुर्मुहुः।
अटमानस्ततोऽयोध्यां जगाम नगरीं तदा ॥ 3-57-25(18040)
ऋतुपर्णं स राजानमुपतस्थे सुदुःखितः।
भृतिं च स ददौ चास्य सारथ्येन नियोजितः ॥ 3-57-26(18041)

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि सप्तपञ्चाशोऽध्याः ॥ 57 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-57-2 द्वितीयं द्वतीयवारम्। न च तत्प्रत्यवबुध्यतेति क. ध.पाठः ॥ 3-57-19 कदाचिद्विनशेदपीति झ.पाठः ॥ 3-57-20 मिथुनं कुमारीं कुमारं च। कुण्डिनं भीमस् नगरम् ॥ 3-57-22 मुख्यशः मुख्येषु मुख्येषु ॥ 3-57-23 वाहिना अश्वरथेन ॥ 3-57-26 भृतिं वेतनम् ॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.